Jak zrozumieć i wspierać nastolatka w trudnym okresie dojrzewania?

bunt nastolatka

Nastolatki często zachowują się w sposób, który jest trudny do zrozumienia i zaakceptowania przez rodziców. Mogą być niegrzeczne, niekomunikatywne, egocentryczne, impulsywne, ryzykowne lub izolować się od rodziny. Rodzice mogą czuć się zaniepokojeni, sfrustrowani, zranieni lub bezradni wobec takich zachowań. Czy to oznacza, że coś jest nie tak z nastolatkiem lub z relacją z nim? Czy to znak, że potrzebuje pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej? Czy to wina rodziców lub środowiska?

W tym artykule postaramy się wyjaśnić przyczyny i mechanizmy trudnych zachowań nastolatka oraz podać praktyczne wskazówki, jak z nimi radzić sobie i jak wspierać nastolatka w tym okresie. Przedstawimy cztery główne powody, dla których nastolatki zachowują się w trudny dla rodziców sposób: zwracają się ku temu, co na zewnątrz; są egocentryczne; potrzebują samotności; testują granice. Omówimy także neurobiologiczne zmiany zachodzące w mózgu nastolatka, które mają wpływ na jego emocje, decyzje i kontrolę impulsów. Na koniec wskażemy sygnały ostrzegawcze, które mogą świadczyć o poważniejszych problemach i wymagać interwencji specjalisty.

Cztery powody, dla których nastolatki zachowują się w trudny dla rodziców sposób

Trudne zachowania nastolatka nie są przypadkowe ani bezsensowne. Mają one swoje uzasadnienie w procesach rozwojowych, które przeżywa dziecko w tym okresie. Nastolatek staje przed wieloma wyzwaniami i zadaniami, które wymagają od niego zmiany sposobu myślenia, odczuwania i działania. Niektóre z tych zadań to:

  • Wycofanie psychicznego zaangażowania z relacji z rodzicami i przekierowanie emocji na osoby spoza rodziny
  • Odkrywanie i kształtowanie własnej tożsamości i wartości
  • Rozwijanie introspekcji i lepszego zrozumienia siebie samego
  • Znajdowanie równowagi między posłuszeństwem a niezależnością

Te zadania są niezbędne do osiągnięcia dojrzałości psychicznej i społecznej. Jednak nie są one łatwe ani przyjemne. Wręcz przeciwnie, mogą być źródłem stresu, lęku, niepewności, konfliktu lub buntu. Dlatego nastolatek może reagować na nie w sposób, który jest trudny dla rodziców. Oto cztery powody, które wyjaśniają te reakcje.

Powód pierwszy: nastolatki zwracają się coraz bardziej ku temu, co na zewnątrz

Jednym z naturalnych zadań rozwojowych nastolatka jest wycofanie psychicznego zaangażowania z relacji z rodzicami i przekierowanie emocji na osoby spoza rodziny. To sposób na usamodzielnienie się i nawiązanie ważnych relacji przyjacielskich i romantycznych. To nie oznacza, że rodzice przestają mieć znaczenie, ale że nastolatek chce sam decydować o swoim życiu.

Dlatego nastolatek może:

  • Spędzać więcej czasu w swoim pokoju lub poza domem
  • Zamykać się w sobie i unikać rozmowy z rodzicami
  • Sprzeciwiać się zasadom domowym i oczekiwaniom rodziców
  • Zawierać nowe znajomości i podążać za modą lub trendami

Rodzice mogą odbierać to jako odrzucenie lub dowód na trudności w relacji. Mogą czuć się zaniepokojeni, sfrustrowani, zranieni lub winni. Mogą próbować wymusić na dziecku większą otwartość, posłuszeństwo lub zaangażowanie.

Jednak takie zachowanie nie jest ani nieprawidłowe, ani niebezpieczne. Jest to normalna część procesu dojrzewania, która pomaga nastolatkowi w budowaniu własnej tożsamości i autonomii. Nie należy więc traktować tego jako problemu, ale jako wyzwania.

Co można zrobić?

  • Szanować potrzebę prywatności i niezależności dziecka, ale jednocześnie utrzymywać kontakt i zainteresowanie jego życiem
  • Unikać nadopiekuńczości i poczucia winy, ale też nie rezygnować z roli rodzica i autorytetu
  • Ustalać wspólne zasady i granice, które będą uwzględniać zarówno potrzeby dziecka, jak i rodziców
  • Pokazywać dziecku szacunek i akceptację, ale też wymagać tego samego od niego
  • Zachęcać do spędzania czasu z rodziną i wspólnych aktywności, które będą sprzyjać więzi i zaufaniu

Powód drugi: nastolatki są egocentryczne

Kolejnym naturalnym zadaniem rozwojowym nastolatka jest odkrywanie i kształtowanie własnej tożsamości i wartości. To sposób na odpowiedź na pytanie “kim jestem?”. To także efekt zmian neurobiologicznych w mózgu nastolatka, które sprawiają, że jest on bardziej podatny na bodźce emocjonalne i nagrody.

Dlatego nastolatek może:

  • Poświęcać dużo czasu na dbanie o swój wygląd i porównywanie się z innymi
  • Brakować zrozumienia dla punktu widzenia innych i nie brać pod uwagę ich potrzeb czy uczuć
  • Być nadwrażliwy na krytykę i oczekiwać pochwał
  • Podejmować ryzykowne zachowania w celu zaspokojenia swoich pragnień lub zaimponowania innym

Rodzice mogą odbierać to jako brak szacunku lub niewdzięczność. Mogą czuć się obrażani, ignorowani lub wykorzystywani. Mogą próbować nauczyć dziecko odpowiedzialności, współczucia lub pokory.

Jednak takie zachowanie nie jest ani świadome, ani celowe. Jest to normalna część procesu rozwoju poznawczego i emocjonalnego, która pomaga nastolatkowi w poznaniu siebie i świata. Nie należy więc traktować tego jako wady, ale jako okazji.

Co można zrobić?

  • Doceniać i akceptować indywidualność i wybory dziecka, ale też pomagać mu w kształtowaniu wartości i celów
  • Zachęcać do empatii i współpracy z innymi, ale też nie bagatelizować jego problemów i uczuć
  • Pomagać mu w podejmowaniu decyzji i rozwiązywaniu konfliktów, ale też uświadamiać konsekwencje jego działań
  • Dawać mu możliwość wyboru i wpływu na swoje życie, ale też ograniczać ryzyko i zapewniać bezpieczeństwo

Powód trzeci: nastolatki potrzebują samotności

Jeszcze jednym zadaniem rozwojowym nastolatka jest rozwijanie introspekcji i lepszego zrozumienia siebie samego. To sprawia, że nastolatki lubią samotność, która nie jest dla nich rozwojowa, pozwala spojrzeć w głąb siebie.

Powód czwarty: nastolatki testują granice

Ostatnim zadaniem rozwojowym nastolatka jest znajdowanie równowagi między posłuszeństwem a niezależnością. To sposób na wyrażenie swojej niezgody i buntu. To także próba znalezienia własnego miejsca w społeczeństwie i kultury.

Dlatego nastolatek może:

  • Kłócić się, pyskować, kłamać lub manipulować
  • Uciekać z domu, wagarować lub łamać prawo
  • Palić papierosy, pić alkohol, używać narkotyków lub uprawiać seks
  • Zmieniać swój styl ubierania, fryzurę, tatuaże lub kolczyki

Rodzice mogą odbierać to jako brak posłuszeństwa lub zagrożenie. Mogą czuć się zaniepokojeni, złości, rozczarowani lub przestraszeni. Mogą próbować wymusić na dziecku posłuszeństwo, dyscyplinę lub porządek.

Jednak takie zachowanie nie jest ani bezmyślne, ani złośliwe. Jest to normalna część procesu dojrzewania, która pomaga nastolatkowi w sprawdzaniu, co jest dozwolone, a co nie. Nie należy więc traktować tego jako ataku, ale jako wyzwania.

Co można zrobić?

  • Ustalić jasne i konsekwentne zasady i granice, które będą uwzględniać zarówno potrzeby dziecka, jak i rodziców
  • Stosować adekwatne konsekwencje za złamanie zasad, ale też nagradzać za dobre zachowanie
  • Pokazywać dziecku szacunek i miłość, ale też wymagać tego samego od niego
  • Pomagać mu w rozumieniu i akceptowaniu norm społecznych i kulturowych, ale też szanować jego indywidualność i wybory

Neurobiologiczne zmiany w mózgu nastolatka

Trudne zachowania nastolatka mają swoje podłoże nie tylko w procesach psychologicznych, ale także w zmianach zachodzących w jego mózgu. Nastolatek przechodzi drugi okres intensywnego rozwoju mózgu po tym, który ma miejsce w dzieciństwie. W tym czasie zachodzą dwa główne procesy: wzrost ilości połączeń między komórkami nerwowymi (synaps) oraz redukcja nadmiaru tych połączeń poprzez ich eliminację lub izolację (pruning i myelinizacja). Te procesy mają na celu optymalizację funkcjonowania mózgu i dostosowanie go do potrzeb środowiska.

W tym artykule skupimy się na trzech obszarach mózgu, które są szczególnie ważne dla rozwoju nastolatka: układzie limbicznym, korze przedczołowej i ciele migdałowatym. Omówimy ich rolę w regulacji emocji, decyzji i kontroli impulsów oraz ich wpływ na zachowanie nastolatka.

Układ limbiczny

Układ limbiczny jest częścią mózgu odpowiedzialną za emocje, nagrody i motywację. Jest bardzo aktywna u nastolatków i sprawia, że są oni bardziej podatni na bodźce emocjonalne i nagrody. To dlatego nastolatki są często impulsywne, ryzykowne i nastrojowe.

Układ limbiczny składa się z kilku struktur, takich jak:

  • Hipokamp – odpowiada za pamięć i uczenie się
  • Ciało migdałowate – odpowiada za reakcje strachu i lęku
  • Prążkowie – odpowiada za ruchy i nawyki
  • Zakręt obręczy – odpowiada za uwagę i emocje
  • Kora przedczołowa – odpowiada za planowanie i kontrolę

Układ limbiczny jest silnie połączony z innymi częściami mózgu, takimi jak:

  • Kora mózgowa – odpowiada za funkcje poznawcze, takie jak myślenie, mowa, percepcja i świadomość
  • Podwzgórze – odpowiada za regulację fizjologiczną, taką jak temperatura, głód, pragnienie i sen
  • Przysadka mózgowa – odpowiada za wydzielanie hormonów, takich jak testosteron, estrogen i kortyzol

Układ limbiczny jest więc kluczowym ośrodkiem integracji informacji z różnych źródeł i generowania odpowiednich reakcji. Jednak u nastolatków układ limbiczny nie jest jeszcze w pełni rozwinięty i zrównoważony. Dlatego nastolatki mogą mieć trudności z:

  • Regulacją emocji i nastroju
  • Oceną ryzyka i nagrody
  • Kontrolą impulsów i zachowań
  • Uczeniem się z doświadczenia i pamięcią

Co można zrobić?

  • Nie lekceważyć ani krytykować emocji dziecka, ale pomagać mu w nazywaniu i radzeniu sobie z nimi
  • Zachęcać do podejmowania pozytywnych działań i nagradzać za osiągnięcia
  • Uświadamiać konsekwencje ryzykownych zachowań i zapewniać bezpieczeństwo
  • Pomagać w organizowaniu czasu i zadań oraz w utrzymywaniu zdrowego trybu życia

Kora przedczołowa

Kora przedczołowa jest częścią mózgu odpowiedzialną za planowanie, kontrolę, rozwiązywanie problemów, podejmowanie decyzji, logiczne myślenie i samokontrolę. Jest ona ostatnią częścią mózgu, która dojrzewa i rozwija się aż do 25 roku życia. To dlatego nastolatki mogą mieć trudności z:

  • Przewidywaniem skutków swoich działań
  • Rozwiązywaniem skomplikowanych problemów
  • Myśleniem abstrakcyjnym i krytycznym
  • Kontrolowaniem swoich impulsów i emocji

Kora przedczołowa jest również ważna dla regulacji układu limbicznego. Jest ona odpowiedzialna za hamowanie nadmiernych reakcji emocjonalnych i nagród oraz za wybieranie racjonalnych i korzystnych opcji. Jednak u nastolatków kora przedczołowa nie jest jeszcze w pełni rozwinięta i skoordynowana z układem limbicznym. Dlatego nastolatki mogą być bardziej podatne na:

  • Presję rówieśników i wpływ mediów
  • Nudę i brak motywacji
  • Niepokój i stres
  • Agresję i przemoc

Co można zrobić?

  • Pomagać w podejmowaniu decyzji i rozwiązywaniu problemów, ale nie narzucać własnego zdania
  • Zachęcać do myślenia logicznego i kreatywnego, ale nie wymagać zbyt wiele
  • Umożliwiać eksperymentowanie i próbowanie nowych rzeczy, ale nie pozwalać na nadużywanie
  • Uczyć radzenia sobie ze stresem i konfliktami, ale nie eskalować sytuacji

Dobrze, kontynuuję pisanie artykułu. Oto kolejna część:

Ciało migdałowate

Ciało migdałowate jest częścią mózgu odpowiedzialną za reakcje strachu i lęku. Jest ono bardzo wrażliwe na bodźce, które mogą być postrzegane jako zagrożenie. To dlatego nastolatki mogą być bardziej narażone na:

  • Niepokój i fobie
  • Złość i agresję
  • Depresję i samookaleczenie
  • Uzależnienie i uzależnienie

Ciało migdałowate jest również ważne dla uczenia się z doświadczenia i pamięci emocjonalnej. Jest ono odpowiedzialne za tworzenie i przechowywanie wspomnień związanych z silnymi emocjami. To dlatego nastolatki mogą być bardziej podatne na:

  • Traumę i stres pourazowy
  • Wspomnienia i sny
  • Uczenie się warunkowe i nawyki
  • Zaburzenia osobowości i tożsamości

Ciało migdałowate jest również silnie połączone z układem limbicznym i korą przedczołową. Jest ono odpowiedzialne za generowanie sygnałów alarmowych, które aktywują układ limbiczny i hamują korę przedczołową. To dlatego nastolatki mogą mieć trudności z:

  • Oceną rzeczywistego poziomu zagrożenia
  • Radzeniem sobie z lękiem i paniką
  • Kontrolowaniem impulsywnych reakcji
  • Przetwarzaniem informacji logicznych i racjonalnych

Co można zrobić?

  • Nie lekceważyć ani karać dziecka za jego strach lub lęk, ale pomagać mu w rozpoznawaniu i zmniejszaniu ich
  • Nie prowokować ani eskalować sytuacji konfliktowych, ale pomagać w rozwiązywaniu ich pokojowo
  • Nie ignorować ani bagatelizować objawów depresji lub samookaleczenia, ale zapewnić wsparcie i pomoc specjalisty
  • Nie pozwalać na nadużywanie substancji lub zachowań uzależniających, ale uświadamiać ryzyko i zapewniać alternatywy
Facebook
Twitter
LinkedIn
Pinterest
Email
Print
telewizor do salonu
Telewizory Hisense – który model wybrać do salonu?
Szukasz dobrego telewizora do salonu? Sprawdź ofertę marki Hisense! Sprzęty zbierają entuzjastyczne recenzje...
Najsłynniejsi ojcowie wśród sportowców
Najsłynniejsi ojcowie wśród sportowców
Czy oglądając mecz piłki nożnej lub tenisa zastanawiałeś się kiedyś, kto z biegających tam zawodników...
marula olejek właściwości kosmetyczne
Odkryj kosmetyczne właściwości olejku marula!
W świecie kosmetyków naturalnych, marula olejek właściwości kosmetyczne zdobywa coraz większą popularność....
henna pudrowa brwi
Henna pudrowa brwi: przewodnik po stylizacji i zabiegach
Henna pudrowa brwi to innowacyjne rozwiązanie w dziedzinie stylizacji brwi, które zdobywa coraz większą...
sposoby na piękny biust
Topowe, sprawdzone sposoby na piękny i jędrny biust
W poszukiwaniu sposobów na piękny biust, warto zwrócić uwagę na różnorodne metody, które pomogą osiągnąć...
Kombinezon damski
Kombinezon damski to coroczny hit. Jaki wybrać i z czym go nosić?
Jest idealny na każdą okazję, pasuje na każdą sylwetkę, a do tego nie wychodzi z mody. To kombinezon...